کنجاله کتان سرشار از پروتئین، اسید  α-لینولنیک، فیبر غذایی، صمغ بذر کتان و سایر مواد زیست فعال بوده  و محتوای پروتئین کل آن تا ۳۰٪ است.

کنجاله کتان سرشار از پروتئین، اسید  α-لینولنیک، فیبر غذایی، صمغ بذر کتان و سایر مواد زیست فعال بوده  و محتوای پروتئین کل آن تا 30٪ است. بنابراین کنجاله کتان می تواند به عنوان یک منبع خوراک پروتئینی با کیفیت بالا استفاده شود. با این حال، به دلیل وجود اثرات ضد تغذیه ای، فاکتورهایی مانند گلیکوزیدهای سیانوژنیک (CGs)، اسید فیتیک، فاکتور ضد ویتامین B6 و سایر عوامل ضد تغذیه ای، کاربرد کنجاله کتان در رژیم غذایی حیوانات محدود شده است. اخیراً علاقه به کاهش عوامل ضد تغذیه ای در زمینه تغذیه دام و بهبود ارزش غذایی کنجاله کتان افزایش یافته است. بنابراین، این مقاله به منظور ارائه یک مرجع نظری برای کاربرد کنجاله کتان در دامپروری، اجزای تغذیه‌ ای، عوامل ضد تغذیه‌ ای و روش‌های سم‌ زدایی سیانوگلیکوزید ازکنجاله بذر کتان و به علاوه کاربرد آن درخوراک دام و طیور را بررسی می کند.

در سال‌های اخیر، منابع خوراک پروتئینی معمولی مانند کنجاله سویا در یک دوره طولانی به دلیل عدم تعادل عرضه و تقاضا با افزایش قیمت مواجه شده است. این مسئله به افزایش هزینه های خوراک و کاهش پایداری دامپروری منجرشده است. بنابراین، افزایش توسعه و استفاده از منابع خوراک غیرمتعارف برای کاهش کمبود منابع خوراک دام معمولی وضعیت فعلی و کاهش هزینه های خوراک ضروری است. در این مورد خاص، منابع پروتئینی خوراکی جایگزین ممکن است برای تغذیه دام مفید واقع شوند. بذر کتان یکی از قدیمی ترین محصولات دانه روغنی جهان است. در سال های ۲۰۱۶-۲۰۲۰، میانگین سطح زیر کشت بذر کتان در جهان حدود ۳.۳۹ میلیون هکتار بود. تولید جهانی بذر کتان برای سالها در حدود ۳۰۰۰ کیلو تن ثابت باقی مانده است.

پنج کشور برتر تولید بذر کتان عبارتند از قزاقستان، فدراسیون روسیه، کانادا، چین و ایالات متحده آمریکا. روغن بذر کتان که بیشتر از طریق فشردن و استخراج از دانه کتان به دست می آید، منبع مهمی از مکمل امگا 3 از اسیدهای چرب غیراشباع چندگانه (PUFA) است. با وجود استخراج جزء مفید دانه کتان (روغن تخم کتان)، کنجاله بذر کتان به عنوان یک محصول جانبی، هنوز ارزش غذایی خوبی دارد. با این حال، تحقیقات در مورد کنجاله بذر کتان نسبتا محدود است. کنجاله بذر کتان مانند بسیاری دیگر از مواد تشکیل دهنده خوراک دام، عملکردهای فوق العاده ای دارد و می تواند به عنوان یک خوراک پروتئینی غیر متعارف با کیفیت بالا در خوراک دام و طیور استفاده شود. با این حال کنجاله بذر کتان فقط برای مدت زمان کوتاهی در صنعت خوراک دام استفاده شد. وجود گلیکوزیدهای سیانوژنیک (CGs) به عنوان یکی از قابل ملاحظه ترین عوامل ضد تغذیه ای در دانه کتان، کاربرد آن را در صنعت خوراک به شدت محدود می کند. بنابراین برای به حداکثر رساندن میزان کنجاله بذر کتان به عنوان خوراک دام ، کاهش محتوای عوامل ضد تغذیه ای ضروری است. این مقاله ترکیبات تغذیه ای، عوامل ضد تغذیه ای، روش های سم زدایی برای افزایش کیفیت کنجاله بذر کتان و کاربری مقدماتی آن در دام و طیور را به طور خلاصه ارائه می دهد.

ترکیبات غذایی و ویژگی های کنجاله تخم کتان: کنجاله تخم کتان سرشار ازامگا 3 ( n-3 PUFA)، فیبرغذایی (DF)، پروتئین و سایر مواد مغذی است.

پروتئین کنجاله کتان: محتوای خام پروتئین  کنجاله تخم کتان می تواند 35-40٪ باشد، که نشان می دهد ارزش غذایی آن با پروتئین سویا قابل مقایسه است (جدول 1). بنابراین کنجاله تخم کتان پتانسیل جایگزینی بجای کنجاله سویا را دارد. کنجاله تخم کتان به عنوان یک ماده اولیه پروتئینی علاوه برغنی بودن از پروتئین، یک منبع ضروری α-لینولنیک اسید است و بسته به واریته کتان، آب و هوای محل رویش، روش های استخراج روغن و فرآیندهای تولید، در ترکیبات و میزان مواد مغذی کنجاله تخم کتان ها اختلافاتی وجود خواهد داشت. پروتئین بذر کتان اجزای اصلی پروتئین در کنجاله تخم کتان، گلوبولین و آلبومین است. غلظت و ترکیب اسیدهای آمینه ضروری (AA) در کنجاله تخم کتان شبیه به کنجاله سویا است. علاوه بر این، برای تولید پپتیدهای فعال بیولوژیکی، می توان پروتئین های بذر کتان را توسط پروتئازها هیدرولیز کرد. پپتیدهای فعال با خواص ضد التهابی و آنتی اکسیدانی در بدن نقش های فیزیولوژیکی مهمی را ایفا می کنند. پروتئین بذر کتان منبع خوبی از پروتئین های گیاهی محسوب می شود. افزودن مقدار مناسب کنجاله تخم کتان به رژیم غذایی دام و طیور می تواند سیستم ایمنی حیوانات و در نتیجه تولیدات دامی و طعم محصول دامی مرتبط را بهبود بخشد.

فیبر کنجاله کتان (Dietary fiber): در دانه کتان به طور متوسط ​​حدود 28٪ DF وجود دارد که این فیبر رژیمی به فیبرغذایی محلول (SDF) و فیبر غذایی نامحلول (IDF) تقسیم می شود. نسبت SDF به IDF از 20:80 تا 40:60 متغیر است. DF گزارش شده از دانه کتان رتبه هفتم را در میان مواد مغذی ضروری در یک رژیم غذایی متعادل دارد. DF چندین اثر مفید دارد، از جمله افزایش احساس سیری، افزایش دفع چربی، بهبود یبوست و تأثیری خاص بر فلور میکروبی روده برای تولید اسیدهای چرب با زنجیره کوتاه (SCFAs) که بر متابولیسم میزبان تأثیرمی گذارد. بنابراین، DF دانه کتان یک منبع عالی از مکمل  فیبر رژیمی است که فواید مختلفی برای حیوانات دارد.

اسیدهای چرب کنجاله کتان با چند پیوند غیر اشباع (PUFA) کنجاله دانه کتان در مقایسه با روغن ماهی، سویا، ذرت، یا جلبک های دریایی، به دلیل محتوای بسیار بالای اسیدهای چرب ضروری (ALA حدود 55٪) به عنوان منبع برتر n-3 PUFA (امگا 3) در نظرگرفته می شود. ALA برای بدن ضروری است اما نمی تواند در داخل بدن سنتز شود، از این رو رژیم غذایی تنها راه برای تامین این اسید چرب ضروری است. مطالعات متعدد نشان داده است که ALA عملکردهای فیزیولوژیکی مهمی در فعالیت های ضد باکتری، ضد التهابی و آنتی اکسیدانی دارد (FA). ALA به عنوان یکی از n-3 PUFA ها برای تولید محصولات حاصل از دام و طیور حیاتی است. مطالعات نشان داده است که جوجه ها می توانند اسید ایکوزاپنتانوئیک (EPA) و دوکوزاهگزانوئیک اسید (DHA) ) را از ALA از طریق کبد سنتز کنند. علاوه بر این، هنگام افزایش غلظت روغن بذر کتان در جیره مرغ تخمگذار، n-3 PUFA می تواند به طور موثر از جیره جذب، به زرده ی تخم مرغ منتقل و در آن ذخیره شود. استفاده از n-3 PUFA های پوشش داده شده در روغن بذر کتان به عنوان مکمل غذایی در جیره خوک های ماده، می تواند سطح IgG شیر و عملکرد رشد خوک های شیرده را بهبود بخشد. علاوه براین، مکمل‌های غذایی همراه با روغن بذر کتان می‌تواند باعث افزایش تولید شیر وافزایش غلظت اسید چرب ضروری (ALA) کاربردی در چربی شیر شود. در کل، مکمل n-3 PUFA در رژیم غذایی برای رشد و متابولیسم اسید چرب حیوانات مفید است. بنابراین مادامی که ارزش غذایی محصولات حیوانی را انتخاب های بالقوه مانند افزودن کنجاله دانه کتان به خوراک برای توسعه محصولات دامی کاربردی فراهم می کند، باعث بهبود کیفیت می شود.

صمغ دانه کتان: صمغ بذر کتان (FSG) عمدتاً در بیرونی ترین لایه پوسته بذر کتان وجود دارد که تقریباً 8 درصد از  توده خشک بذر را تشکیل می دهد. FSG عمدتاً یک هتروپلی ساکارید است که از آرابینوکسیلان خنثی و رامنوگالاکتورون اسیدی تشکیل شده است. پلی ساکاریدهای بذر کتان عملکردهای فیزیولوژیکی خاصی دارند. ظرفیت آنتی اکسیدانی صمغ بذر کتان محلول، در کاهش 1،1-دی فنیل-1-پیکریل هیدرازیل (DPPH) و رادیکال های آزاد 2،2-آزینو-بیس-3-اتیل بنزتیازولین-6-سولفونیک اسید (ABTS) و تبدیل آنها به محصولات پایدارتر در شرایط آزمایشگاهی اثبات شده است. علاوه براین، نشان داده شده که صمغ بذر کتان محلول، توان برقراری اتصال قوی بین اسیدهای صفراوی را در شرایط آزمایشگاهی دارد و گردش کبدی اسیدهای صفراوی را کاهش می‌دهد. در نتیجه سطح کلسترول کاهش میابد و فرم زنجیره اسیدهای چرب کوتاه را تولید می‌کند که درحفظ سلامت دستگاه گوارش مرتبط هستند. اسیدهای چرب کوتاه زنجیر(  SCFA) به عنوان متابولیت های میکروبی مهم میکروارگانیسم ها شناخته می شوند که در متابولیسم های میزبان شرکت می کنند و در حالی که ممکن است تکثیر پاتوژن های مضر را کاهش دهند​​ pH کولون را نیز کاهش می دهند. علاوه براین، FSG ممکن است به عنوان یک پری بیوتیک بالقوه برای تعدیل میکروبیوتای روده استفاده شود. میکروبیوتا می تواند به تنظیم متابولیسم لیپید در کبد کمک کند و رسوب بافت چربی را کاهش دهد. از این رو، تا حدی حیوانات را از اثرات منفی دیس لیپیدمی ناشی از رژیم غذایی پرچرب محافظت می کند. همچنین گزارش شده است که افزودن مقدار مناسب FSG در رژیم غذایی موش های چاق می تواند چاقی ناشی از چربی بالا را مهار کند.

عامل ضد تغذیه ای کنجاله کتان: اگرچه کنجاله دانه کتان حاوی مقدار زیادی مواد مفید است و یک خوراک پروتئینی جدید محسوب می شود اما برخی از عوامل ضد تغذیه ای مانند CG، اسید فیتیک و آنتی ویتامین B6 در کنجاله دانه کتان وجود دارد که می تواند اثرات نامطلوبی بر روی حیوانات داشته باشد و کاربرد کنجاله دانه کتان را در رژیم غذایی حیوانات محدود کند.

عامل ضد تغذیه ای کنجاله کتان (گلیکوزید سیانوژنیک) ( CGs)، CG ها ترکیبات آلی سیانوژنیک گلیکوزیله هستند که معمولا در بادام، گندم، جو، سورگوم، کاساوا، سیب، بذر کتان و سایر گیاهان پیدا می شود. گزارش شده است که محتوای کل CGs در بذر کتان می تواند از 0.74 تا 1.60 گرم بر کیلوگرم متغیر باشد. محتوای  CGها در کنجاله دانه کتان حدود 394.99 میلی گرم بر کیلوگرم است که تحت تأثیر روش پرس از دانه کتان قرار می گیرد و به این دلیل که دمای بالا می تواند به ساختار CG ها آسیب برساند تفاوت زیادی در کنجاله دانه کتان حاصل از روش پرس سرد و روش پرس گرم وجود دارد. سمیت CG ها در اثر آزاد شدن اسید هیدروسیانیک (HCN) است. هیدرولیز CGها توسط بتا گلوکوزیداز انجام می شود، HCN هم برای تولید استون سیانوهیدرین و قند مورد نیاز است. با این حال، استون سیانوهیدرین یک محصول میانی ناپایدار است که در شرایط pH > 5 و دمای بالای 35 درجه سانتیگراد به راحتی تجزیه می شود تا HCN سمی تولید کند که وجود α- هیدروکسی نیتریل لیاز می تواند این واکنش تخریب را تسریع کند. CGها در روده توسط بتا گلیکوزیدازهای گوارشی یا توسط محیط اسیدی دستگاه گوارش برای انتشار HCN سمی هیدرولیز می شوند.

به دلیل مکان های مختلف CGs و β- گلوکوزیداز موجود در کنجاله دانه کتان که تماسی با یکدیگر ندارند، در شرایط عادی، CGها غیر سمی هستند و باعث آزادسازی HCN نمی شوند. با این حال، پس از جویدن کافی جیره توسط حیوان، بتا گلوکوزیداز در معرض تماس با CGها قرار می گیرد و به طور کامل وارد واکنش با CGها می شود سپس HCN سمی از طریق هیدرولیز آنزیمی تولید می شود که شانس بالایی برای مختل کردن سلامت حیوانات دارد. محتوای بالای CG در رژیم غذایی به راحتی باعث مسمومیت حاد درعرض 10 تا 20 دقیقه که منجر به مرگ است می شود. علاوه بر این، تغذیه حیوانات با رژیم های غذایی حاوی CG در طولانی مدت می تواند منجر به مسمومیت مزمن، گواتر، علائم عصبی، کندی رشد و سایر علائم نامطلوب بشود. بنابراین اگر کنجاله دانه کتان به رژیم غذایی اضافه می شود، باید عوارض جانبی CGها را هم در نظر گرفت و لازم است اثرات مضر و ضد تغذیه ای آن را قبل از افزودن به خوراک دام و طیور کاهش دهید یا حتی از بین ببرید.

عامل ضد تغذیه ای کنجاله کتان (اسید فیتیک) (PA): PA یک عامل ضد تغذیه ای شناخته شده در کنجاله بذرکتان است که از 23 تا 33 گرم بر کیلوگرم در کنجاله بذرکتان متغیر است. PA دارای توانایی چلیت کنندگی قوی ای است و می تواند به طور مستقیم یا غیرمستقیم یون های معدنی، پروتئین ها و نشاسته را برای تشکیل کمپلکس های پایدار که منجر به کاهش قابلیت هضم می شود را به خود متصل کند که باعث کاهش قابلیت هضم خوراک و افزایش از دست دادن درون زا مواد مغذی در خوک و طیور می شود.مطالعات نشان داده اند که PA می تواند دفع درون زا مواد معدنی و AAs را در جوجه های گوشتی افزایش و قابلیت هضم ظاهری سدیم روده خوکچه را کاهش دهد. بنابراین، رژیم غذایی حاوی PA می تواند عملکرد رشد را با کاهش ظرفیت جذب روده کوچک کاهش دهد.

فاکتور آنتی ویتامین B6: آنتی ویتامین B6 در کنجاله بذرکتان یک دی پپتید تشکیل شده از گلوتامین و پرولین و محتوای آن است و میزان آن حدود 177-437 میکروگرم بر گرم است. فاکتور ضد VB6 می تواند با آنزیم تولید شده پس از فسفوریلاسیون ترکیب شود که باعث می شود عملکرد فیزیولوژیکی خود را از دست بدهد و روی جذب و استفاده از ویتامین ها توسط حیوانات تأثیر بگذارد که در نتیجه کمبود VB6 را به همراه دارد. کنجاله بذرکتان قبلاً در تولید دام و طیور استفاده شده است، در حالی که مطالعات متعدد انجام شده نشان داده است که افزودن بیش از حد کنجاله بذرکتان به جیره دام و طیور باعث ایجاد علائمی مانند از دست دادن اشتها، بی حالی و اختلالات عصبی می شود. با این حال، افزودن مقدار مناسب VB6 می تواند این علائم نامطلوب را از بین ببرد. بنابراین، هنگامی که کنجاله بذرکتان به جیره غذایی دام اضافه می شود باید با مقادیر مناسب VB6 تکمیل شود.

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *